ഭദ്രാദേവിയുടെ കഥ അഞ്ചാം ഘട്ടം — മൗനത്തിന്റെ വാതിൽ

ഭദ്രാദേവിയുടെ കഥ
അഞ്ചാം ഘട്ടം — മൗനത്തിന്റെ വാതിൽ
നാലാം ഘട്ടം — ശാന്തിയുടെ തിരച്ചിൽ എന്ന അധ്യായത്തിന്റെ തുടർച്ച.

മഞ്ഞുമലകൾക്കപ്പുറം
നേപ്പാളിലെ ഹിമാലയൻ താഴ്‌വരയിൽ അന്ന് പുലരി പതിവിലും വൈകിയാണ് എത്തിയത്.
മഞ്ഞുപാളികൾക്കിടയിലൂടെ സൂര്യന്റെ ആദ്യകിരണങ്ങൾ മലഞ്ചെരിവുകളെ തൊട്ടുണർത്തുമ്പോൾ, പഴയൊരു ബുദ്ധമഠത്തിന്റെ കൽപ്പടികളിൽ ഭദ്ര ഇരിക്കുകയായിരുന്നു. അവളുടെ മുന്നിൽ മഞ്ഞുമൂടിയ മലനിരകൾ. പിന്നിൽ നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ നിശ്ശബ്ദത പേറുന്ന മഠം. ചുറ്റും തണുത്ത കാറ്റിന്റെ നേർത്ത സ്പർശം.
എന്നാൽ അവളുടെ ഉള്ളിൽ അപ്പോഴും ഒരു കൊടുങ്കാറ്റ് ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു.
ഇന്ദ്രജിത്ത്.
ആ പേര് മനസ്സിൽ തെളിയുമ്പോഴെല്ലാം അവളുടെ ഹൃദയത്തിന്റെ ഏതോ അദൃശ്യമായ കോണിൽ ഒരു മുറിവ് വീണ്ടും തുറക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. ഒരുകാലത്ത് തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അർത്ഥമായി കരുതിയ മനുഷ്യൻ. തന്റെ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിച്ചവനെന്നു വിശ്വസിച്ച മനുഷ്യൻ. ഒടുവിൽ തന്റെ ഉള്ളിലെ ഏറ്റവും വലിയ ചോദ്യമായി അവശേഷിച്ച മനുഷ്യൻ.
അവനെ മറക്കാനാണ് അവൾ മലകൾ കടന്നത്.
പക്ഷേ, മലകൾ കടന്നിട്ടും ഓർമ്മകൾ അവളെ വിട്ടുപോയില്ല.
പല ഗുരുക്കന്മാരെയും കണ്ടു. പല വാക്കുകളും കേട്ടു. പല ആചാരങ്ങളുടെയും ഭാഗമായിത്തീർന്നു. ചിലർ അവളുടെ വേദനയെ മനസ്സിലാക്കുന്നതുപോലെ സംസാരിച്ചു. മറ്റു ചിലർ അവളുടെ ദൗർബല്യങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അവയെ സ്വന്തം നേട്ടത്തിനുള്ള വഴികളാക്കി.
ആദ്യമൊക്കെ അവൾ അവരെ വിശ്വസിച്ചു.
അവരുടെ വാക്കുകളിൽ മോചനം തേടി.
അവരുടെ കണ്ണുകളിൽ സത്യം കണ്ടെത്താൻ ശ്രമിച്ചു.
എന്നാൽ ഓരോ തവണയും അവൾക്ക് തിരികെ ലഭിച്ചത് പുതിയൊരു ആശയക്കുഴപ്പമായിരുന്നു.
ഇപ്പോൾ അവൾക്ക് ഒരു കാര്യം വ്യക്തമായിരുന്നു.
മറ്റൊരാളുടെ വാക്കുകൾക്ക് തന്റെ ഉള്ളിലെ മുറിവ് കാണിച്ചുകൊടുക്കാനാകും. എന്നാൽ ആ മുറിവിലൂടെ കടന്നുപോകേണ്ടത് താൻ തന്നെയാണ്.
ആ തിരിച്ചറിവ് അവളെ ശക്തയാക്കിയില്ല. മറിച്ച്, ആദ്യമായി അവൾക്ക് സ്വന്തം ബലഹീനതകളെ ഭയമില്ലാതെ നോക്കാൻ കഴിഞ്ഞു.
അവൾ കണ്ണുകൾ അടച്ചു.
കാറ്റ് വീശി.
മഞ്ഞുതുള്ളികൾ അവളുടെ മുടിയിഴകളിൽ പതിഞ്ഞു.
മനസ്സിൽ ഒരു ചോദ്യം ഉയർന്നു.
“ഞാൻ അന്വേഷിക്കുന്ന ശാന്തി എന്താണ്? വേദനയില്ലാത്ത ഒരു ജീവിതമോ? ഓർമ്മകളില്ലാത്ത ഒരു മനസ്സോ? അതോ, വേദനയും ഓർമ്മകളും ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോഴും തകർന്നുപോകാത്ത ഒരു അവസ്ഥയോ?”
ഉത്തരം വന്നില്ല.
എന്നാൽ ഇത്തവണ ഉത്തരം ലഭിക്കാത്തതിൽ അവൾക്ക് നിരാശ തോന്നിയില്ല.
ചില ചോദ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം ജീവിക്കാൻ പഠിക്കുന്നതും ഒരു യാത്രയാണെന്ന് അവൾ തിരിച്ചറിയുകയായിരുന്നു.
2. നിശ്ശബ്ദനായ വൃദ്ധൻ
മഠത്തിന്റെ പിന്നിൽ ഒരു ചെറിയ കല്ലുവഴിയുണ്ടായിരുന്നു. ആ വഴി ചെന്നെത്തുന്നത് പാറക്കെട്ടുകൾക്കിടയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരു നീർച്ചാലിലേക്കാണ്.
ഭദ്ര എല്ലാ ദിവസവും അവിടെ പോകുമായിരുന്നു.
അവിടെ ആരുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. പ്രാർത്ഥനകളില്ല. ഉപദേശങ്ങളില്ല. തന്റെ ആത്മീയ വളർച്ചയെ അളക്കാൻ ആരുമില്ല.
ഒഴുകുന്ന വെള്ളത്തിന്റെ ശബ്ദം മാത്രം.
ഒരു ദിവസം അവൾ അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ ഒരു വൃദ്ധൻ പാറപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുന്നതു കണ്ടു. ചാരനിറത്തിലുള്ള വസ്ത്രം. നീണ്ട താടിയിൽ മഞ്ഞുതുള്ളികൾ. കണ്ണുകളിൽ അസാധാരണമായ തെളിച്ചമൊന്നുമില്ല. എന്നാൽ ആ കണ്ണുകൾക്ക് എന്തോ ഒരു പ്രത്യേകതയുണ്ടായിരുന്നു.
അവ ഭദ്രയെ വിലയിരുത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നില്ല.
അവളെ തിരിച്ചറിയാൻ ശ്രമിക്കുന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
അവൾ ആരാണെന്ന് അറിയാനുള്ള ആകാംക്ഷ പോലും അവിടെ കാണാനില്ലായിരുന്നു.
വൃദ്ധൻ നീർച്ചാലിലേക്ക് നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
ഭദ്ര അടുത്തുള്ള പാറയിൽ ഇരുന്നു.
കുറച്ചുനേരം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ ചോദിച്ചു.
“അങ്ങ് ഇവിടെ എത്രകാലമായി താമസിക്കുന്നു?”
“കാലം ഇവിടെ താമസിക്കുന്നില്ല,” വൃദ്ധൻ പറഞ്ഞു. “അത് കടന്നുപോകുകയാണ്.”
ഭദ്ര അയാളെ നോക്കി.
ആ മറുപടി അവൾക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ടില്ല.
താൻ ചോദിച്ചതിന് നേരിട്ട് ഉത്തരം നൽകാത്ത ഗുരുക്കന്മാരെ അവൾക്ക് ഇതിനകം മടുത്തിരുന്നു. ഓരോ സാധാരണ ചോദ്യത്തിനും ദുരൂഹമായ മറുപടി നൽകി മറ്റുള്ളവരെ ആകർഷിക്കുന്നവരെ അവൾ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
അവൾക്ക് അയാളോടും സംശയം തോന്നി.
“ഞാൻ ഒരു ഗുരുവിനെ അന്വേഷിച്ചല്ല ഇവിടെ വന്നത്,” അവൾ പറഞ്ഞു.
വൃദ്ധൻ ചിരിച്ചില്ല. അവളെ തിരുത്തിയതുമില്ല.
“അത് നല്ലതാണ്,” അയാൾ പറഞ്ഞു.
“എന്തുകൊണ്ട്?”
“നിന്നെക്കാൾ നന്നായി നിന്നെ അറിയുന്ന ഒരാളെ കണ്ടെത്താനാകുമെന്ന് നീ കരുതുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, നീ വീണ്ടും മറ്റൊരാളുടെ കൈകളിൽ നിന്റെ ജീവിതം ഏൽപ്പിക്കുകയാണ്.”
ആ വാക്കുകൾ ഭദ്രയുടെ ഉള്ളിൽ എന്തോ തൊട്ടു.
അവൾ കുറച്ചുനേരം മൗനത്തിലിരുന്നു.
“എന്നാൽ എനിക്ക് എന്നെത്തന്നെ അറിയില്ല.”
“അത് സമ്മതിക്കാൻ കഴിഞ്ഞല്ലോ. അവിടെനിന്ന് തുടങ്ങാം.”
“എങ്ങനെ?”
വൃദ്ധൻ നീർച്ചാലിലേക്ക് വിരൽചൂണ്ടി.
“ആ വെള്ളം എവിടേക്കാണ് പോകുന്നതെന്ന് അതിനറിയാമോ?”
“കടലിലേക്ക്,” ഭദ്ര പറഞ്ഞു.
“അത് കടൽ കണ്ടിട്ടാണോ ഒഴുകുന്നത്?”
“അല്ല.”
“എന്നിട്ടും അത് ഒഴുകുന്നു. ഓരോ വളവിലും നിൽക്കാതെ. വഴിയിൽ പാറകൾ വന്നാൽ അവയെല്ലാം തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കാതെ. ചിലപ്പോൾ മുകളിലൂടെ ചാടിയും ചിലപ്പോൾ അരികിലൂടെ ഒഴുകിയും.”
വൃദ്ധൻ അവളെ നോക്കി.
“നിന്റെ ജീവിതവും അങ്ങനെയായിക്കൂടേ?”
ഭദ്രയ്ക്ക് മറുപടി പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ആദ്യമായിട്ടായിരുന്നു ഒരാൾ അവളോട് തന്റെ വേദനയെ ഇല്ലാതാക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടാതെ, അതിനൊപ്പം എങ്ങനെ ജീവിക്കാമെന്ന് ചോദിക്കുന്നത്.
എങ്കിലും അവൾ ഉടനെ വിശ്വസിച്ചില്ല.
വിശ്വാസം ഒരിക്കൽ തകർന്നാൽ, പുതിയൊരു സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നതിനും സമയം വേണ്ടിവരും.
അവൾ എഴുന്നേറ്റു.
“നാളെ വീണ്ടും വരാം,” എന്നു മാത്രം പറഞ്ഞു.
വൃദ്ധൻ തലയാട്ടി.
അയാൾ അവളെ തടഞ്ഞില്ല.
അവളുടെ വരവിനായി കാത്തിരിക്കുമെന്ന് പറഞ്ഞതുമില്ല.
അതായിരുന്നു ഭദ്രയ്ക്ക് അയാളിൽ തോന്നിയ ആദ്യത്തെ ആശ്വാസം.
3. വീണ്ടും തുറക്കുന്ന മുറിവ്
അടുത്ത ദിവസങ്ങളിൽ ഭദ്ര വൃദ്ധനെ കാണാൻ പോയി.
അവർ മണിക്കൂറുകളോളം സംസാരിച്ചിരുന്നില്ല. ചില ദിവസങ്ങളിൽ ഒരു വാക്കുപോലും കൈമാറാതെ നീർച്ചാലിനരികിൽ ഇരിക്കും.
ആ നിശ്ശബ്ദതയിൽ ഭദ്രയുടെ മനസ്സ് പതുക്കെ പഴയ സംഭവങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങിത്തുടങ്ങി.
ഇന്ദ്രജിത്തിനോടൊപ്പം ചെലവഴിച്ച നിമിഷങ്ങൾ.
അവന്റെ കണ്ണുകളിലെ തീവ്രത.
അവൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ.
അവൾ വിശ്വസിച്ച വാഗ്ദാനങ്ങൾ.
പിന്നീട് അവൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ വഞ്ചനകൾ.
ഓരോ ഓർമ്മയും അവളിൽ വ്യത്യസ്തമായ വികാരങ്ങൾ ഉണർത്തി. ചിലപ്പോൾ സ്നേഹം. ചിലപ്പോൾ കോപം. ചിലപ്പോൾ ലജ്ജ. ചിലപ്പോൾ അവനോടുള്ള കരുണപോലും.
ഏറ്റവും വേദനിപ്പിച്ചത് ഒരു കാര്യം മാത്രമായിരുന്നു.
അവൻ തന്നെ വഞ്ചിച്ചുവെന്ന സത്യം മാത്രമല്ല.
അവനെ വിശ്വസിച്ച സ്വന്തം മനസ്സിനോടുള്ള അവളുടെ അവിശ്വാസമായിരുന്നു അതിലും ആഴത്തിലുള്ള മുറിവ്.
“എനിക്ക് എങ്ങനെ ഇത്രയും തെറ്റിപ്പോകാൻ കഴിഞ്ഞു?” ഒരു ദിവസം അവൾ വൃദ്ധനോട് ചോദിച്ചു.
“നീ വിശ്വസിച്ചതുകൊണ്ട്.”
“അത് തെറ്റായിരുന്നോ?”
“വിശ്വാസം തെറ്റല്ല. ഒരാൾക്ക് നീ നൽകുന്ന വിശ്വാസം നിന്റെ സ്വന്തം വിവേചനത്തെ ഇല്ലാതാക്കുമ്പോഴാണ് നീ നിന്നിൽനിന്ന് അകന്നുപോകുന്നത്.”
ഭദ്രയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു.
“അപ്പോൾ ഞാൻ എന്നെത്തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തേണ്ടതില്ലേ?”
“കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നതുകൊണ്ട് നീ എന്താണ് നേടുന്നത്?”
അവൾ മൗനമായി.
“നിന്റെ തെറ്റുകൾ കാണണം. അവയിൽനിന്ന് പഠിക്കണം. പക്ഷേ, നിന്റെ തെറ്റുകളെ നിന്റെ മുഴുവൻ വ്യക്തിത്വമാക്കി മാറ്റരുത്. നീ ഒരിക്കൽ തെറ്റായി ഒരാളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞുവെന്നതുകൊണ്ട്, നിനക്ക് സത്യത്തെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവില്ലാതാകുന്നില്ല.”
ആ വാക്കുകൾ അവളുടെ ഉള്ളിൽ ഏറെനേരം പ്രതിധ്വനിച്ചു.
ഇത്രയും കാലം അവൾ തന്റെ ജീവിതത്തെ രണ്ടായി വിഭജിച്ചിരുന്നു.
ഇന്ദ്രജിത്തിനെ കാണുന്നതിനു മുമ്പുള്ള ഭദ്ര.
ഇന്ദ്രജിത്തിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞതിനുശേഷമുള്ള ഭദ്ര.
ആദ്യത്തേത് നിഷ്കളങ്കയായിരുന്നു. രണ്ടാമത്തേത് തകർന്നവളും.
ഇപ്പോൾ ആദ്യമായി അവൾക്ക് മറ്റൊരു സാധ്യത കാണാനായി.
തെറ്റുകൾ ചെയ്തിട്ടും വളരാൻ കഴിയുന്ന ഭദ്ര.
വേദന അനുഭവിച്ചിട്ടും സ്നേഹിക്കാനുള്ള കഴിവ് നഷ്ടപ്പെടാത്ത ഭദ്ര.
വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടിട്ടും സ്വന്തം ആത്മാഭിമാനം തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഭദ്ര.
അവൾ കണ്ണുനീർ തുടച്ചു.
ആ കണ്ണുനീരിൽ ദുഃഖം മാത്രമല്ല ഉണ്ടായിരുന്നത്.
സ്വയം ക്ഷമിക്കാൻ പഠിക്കുന്ന ഒരാളുടെ ആദ്യത്തെ ആശ്വാസവും അതിലുണ്ടായിരുന്നു.
4. ആത്മീയതയുടെ മറ്റൊരു മുഖം
എന്നാൽ ഭദ്രയുടെ യാത്രയ്ക്ക് ഇനിയും ഒരു പരീക്ഷണം ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നു.
മഠത്തിന് സമീപമുള്ള ഗ്രാമത്തിൽ ഒരു ആത്മീയ ചികിത്സകനെക്കുറിച്ച് അവൾ കേട്ടു. ദൂരദേശങ്ങളിൽനിന്ന് ആളുകൾ അയാളെ കാണാനെത്തുന്നുണ്ടെന്നും, മനസ്സിലെ വേദനകൾ മാറ്റാനും പൂർവജന്മങ്ങളിലെ രഹസ്യങ്ങൾ വെളിപ്പെടുത്താനും അയാൾക്ക് കഴിയുമെന്നുമായിരുന്നു ഗ്രാമവാസികളുടെ വിശ്വാസം.
ഭദ്രയ്ക്ക് ആദ്യം താൽപ്പര്യമുണ്ടായില്ല.
പിന്നീട്, ഇന്ദ്രജിത്തുമായുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചില ചോദ്യങ്ങൾ വീണ്ടും മനസ്സിൽ ഉയർന്നപ്പോൾ അവൾ അയാളെ കാണാൻ തീരുമാനിച്ചു.
അയാളുടെ മുറി ധൂപത്തിന്റെ ഗന്ധംകൊണ്ട് നിറഞ്ഞിരുന്നു. ചുവരുകളിൽ ദേവീദേവന്മാരുടെ ചിത്രങ്ങൾ. മേശപ്പുറത്ത് പലതരം കല്ലുകളും പൂജാവസ്തുക്കളും.
അയാൾ ഭദ്രയെ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കി.
“നിന്റെ മനസ്സിൽ ഒരാളുണ്ട്,” അയാൾ പറഞ്ഞു.
ഭദ്ര ഞെട്ടി.
“അയാൾ നിന്നെ വിട്ടുപോയിട്ടില്ല. നിന്റെ ജീവിതത്തിൽ ഒരു അദൃശ്യബന്ധം ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു.”
ഭദ്രയുടെ ഹൃദയം വേഗത്തിൽ മിടിച്ചു.
ഇന്ദ്രജിത്തിനെക്കുറിച്ചാണോ അയാൾ പറയുന്നത്?
അവൾ ഒന്നും പറഞ്ഞിരുന്നില്ലല്ലോ.
അയാൾ തുടർന്നു.
“ഈ ബന്ധം അവസാനിപ്പിക്കാൻ പ്രത്യേകമായ ഒരു കർമം വേണം. അതിന് ചില ചെലവുകളുണ്ട്. പക്ഷേ, നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ മോചനം ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതിനുവേണ്ടി മടിക്കരുത്.”
ആ നിമിഷം ഭദ്രയുടെ ഉള്ളിൽ പഴയൊരു ആഗ്രഹം ഉണർന്നു.
ഇന്ദ്രജിത്തുമായുള്ള ബന്ധം പൂർണമായി അവസാനിപ്പിക്കണം.
അവന്റെ ഓർമ്മകളിൽനിന്ന് മോചിതയാകണം.
എന്തുവിലകൊടുത്തും ശാന്തി നേടണം.
എന്നാൽ അടുത്ത നിമിഷം അവൾ സ്വയം ഒരു ചോദ്യം ചോദിച്ചു.
എന്റെ വേദനയെക്കുറിച്ച് അയാൾക്ക് ശരിക്കും എന്തറിയാം?
അയാൾ പറഞ്ഞതെല്ലാം തന്റെ മുഖത്തെ അസ്വസ്ഥതയിൽനിന്നും മറുപടികളിൽനിന്നും അനുമാനിക്കാവുന്ന കാര്യങ്ങളായിരുന്നില്ലേ?
അവളുടെ വേദനയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞതായി തോന്നിപ്പിച്ചാൽ മാത്രം ഒരാൾക്ക് അതിനെ സുഖപ്പെടുത്താനുള്ള കഴിവുണ്ടാകുമോ?
അവൾ അയാളുടെ കണ്ണുകളിലേക്ക് നോക്കി.
“ഈ കർമം ചെയ്തില്ലെങ്കിൽ എനിക്ക് മോചനം ലഭിക്കില്ലേ?” അവൾ ചോദിച്ചു.
അയാളുടെ മുഖത്തെ സൗമ്യത മങ്ങി.
“നീ സംശയിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ ഫലം ലഭിക്കില്ല.”
“എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് ചോദിക്കുന്നത്.”
“അപ്പോൾ നിനക്ക് വിശ്വാസമില്ല.”
ഭദ്ര പതുക്കെ എഴുന്നേറ്റു.
“എനിക്ക് വിശ്വാസമുണ്ട്. പക്ഷേ, എന്റെ ഭയം മറ്റൊരാളുടെ വരുമാനമാകാൻ ഞാൻ അനുവദിക്കില്ല.”
അയാൾ ദേഷ്യത്തോടെ എന്തോ പറയാൻ ശ്രമിച്ചു.
അവൾ അത് കേൾക്കാൻ നിന്നില്ല.
മുറിയുടെ പുറത്തേക്കിറങ്ങുമ്പോൾ അവളുടെ കാലുകൾ വിറയ്ക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. താൻ ശരിയായ തീരുമാനമാണോ എടുത്തതെന്ന സംശയം അവളെ പിന്തുടർന്നു.
എങ്കിലും അവൾ തിരിഞ്ഞുനോക്കിയില്ല.
ആ ദിവസം അവൾ ഒരു പുതിയ കാര്യം പഠിച്ചു.
ആത്മീയതയുടെ ഭാഷയിൽ സംസാരിക്കുന്ന എല്ലാവരും ആത്മീയമായ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളോടെയാകണമെന്നില്ല.
ചിലർ മനുഷ്യരുടെ പ്രതീക്ഷകളെ വളർത്തുന്നു.
ചിലർ അവരുടെ ഭയങ്ങളെ വളർത്തുന്നു.
ചിലർ അവരുടെ വേദനയെ ഒരു വ്യാപാരമാക്കുന്നു.
ഇവരെ തിരിച്ചറിയാൻ മറ്റൊരു ഗുരുവിന്റെ മുദ്രയല്ല വേണ്ടത്. വ്യക്തമായ ചിന്തയും സ്വന്തം തീരുമാനങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുക്കാനുള്ള ധൈര്യവുമാണ്.
വൈകുന്നേരം നീർച്ചാലിനരികിലെത്തിയപ്പോൾ വൃദ്ധൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
“ഇന്ന് നിന്റെ മുഖത്ത് ക്ഷീണമുണ്ട്,” അയാൾ പറഞ്ഞു.
ഭദ്ര നടന്ന സംഭവങ്ങൾ വിവരിച്ചു.
അവസാനം അവൾ ചോദിച്ചു.
“ഞാൻ ശരിയായിരുന്നോ?”
വൃദ്ധൻ പുഞ്ചിരിച്ചു.
“നീ അയാളെ വിശ്വസിച്ചില്ല എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം നീ ശരിയാകുന്നില്ല. അയാളെ വിശ്വസിച്ചു എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം നീ തെറ്റുമാകുന്നില്ല. നീ ചോദ്യം ചോദിച്ചു. മറുപടി പരിശോധിച്ചു. നിന്റെ ഭയത്തെ ഉപയോഗിച്ച് നിന്നെ നിയന്ത്രിക്കാൻ അനുവദിച്ചില്ല. അതാണ് പ്രധാനം.”
ഭദ്രയുടെ മനസ്സ് തെളിഞ്ഞു.
അവൾക്ക് മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ച് തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള പുതിയൊരു മാനദണ്ഡം ലഭിക്കുകയായിരുന്നു.
വാക്കുകളേക്കാൾ പ്രവൃത്തികളെ നോക്കുക.
വാഗ്ദാനങ്ങളേക്കാൾ ഉത്തരവാദിത്വത്തെ വിലയിരുത്തുക.
ഭയത്തേക്കാൾ വിവേചനത്തിന് സ്ഥാനം നൽകുക.
5. ഇന്ദ്രജിത്തിനുള്ള കത്ത്
ആ രാത്രി ഭദ്രയ്ക്ക് ഉറങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ജനലിലൂടെ മഞ്ഞുമലകളുടെ മങ്ങിയ രൂപം കാണാമായിരുന്നു. അകലെയുള്ള മഠത്തിൽനിന്ന് മണിനാദം കേട്ടു.
അവൾ തന്റെ പഴയ ഡയറി തുറന്നു.
പല പേജുകളിലും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ പേരുണ്ടായിരുന്നു.
ചില പേജുകളിൽ സ്നേഹത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ.
ചിലതിൽ അവനോടുള്ള രോഷം.
മറ്റു ചിലതിൽ അവനെ വീണ്ടും കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടുള്ള പ്രാർത്ഥനകൾ.
അവൾ ഒരു പുതിയ പേജ് തുറന്നു.
മുകളിൽ എഴുതി:
“ഇന്ദ്രജിത്തിന് — അയക്കാത്ത ഒരു കത്ത്.”
പിന്നീട് അവൾ എഴുതിത്തുടങ്ങി.
“ഇന്ദ്രജിത്ത്,
നിന്നെ മറക്കാനാണ് ഞാൻ ഇവിടെ വന്നത്.
നീ എന്നോട് ചെയ്തതെല്ലാം മറക്കണമെന്നായിരുന്നു എന്റെ ആഗ്രഹം. നിന്റെ ഓർമ്മകൾ എന്നെ വേദനിപ്പിക്കാതിരിക്കണം എന്നായിരുന്നു എന്റെ പ്രാർത്ഥന.
എന്നാൽ ഇവിടെ എത്തിയപ്പോഴാണ് ഞാൻ മറ്റൊരു കാര്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞത്.
നിന്നെ മറക്കാനുള്ള എന്റെ ശ്രമങ്ങൾക്കുള്ളിൽ പോലും നീയുണ്ടായിരുന്നു.
ഞാൻ എവിടേക്കുപോയാലും, എന്തുചെയ്താലും, എന്റെ ഓരോ തീരുമാനത്തിന്റെയും പിന്നിൽ നിന്റെ ഓർമ്മയുണ്ടായിരുന്നു. നിന്നെ മറക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു ഞാൻ ജീവിച്ചത്.
അങ്ങനെ നോക്കുമ്പോൾ, നീ എന്റെ ജീവിതത്തിൽനിന്ന് പോയിട്ടും ഞാൻ നിന്നെ എന്റെ മനസ്സിന്റെ കേന്ദ്രത്തിൽത്തന്നെ ഇരുത്തിയിരുന്നു.
നീ എന്നെ വേദനിപ്പിച്ചു.
എന്നാൽ ആ വേദനയോടുള്ള എന്റെ നിരന്തരമായ പോരാട്ടം എന്നെ കൂടുതൽ ക്ഷീണിപ്പിച്ചു.
നിന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്താൻ എനിക്ക് കാരണങ്ങളുണ്ട്. നിന്നോട് ദേഷ്യപ്പെടാനും എനിക്ക് അവകാശമുണ്ട്. നടന്നതെല്ലാം ശരിയായിരുന്നുവെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നില്ല.
പക്ഷേ, ഇനി എന്റെ ജീവിതം നിന്റെ പ്രവൃത്തികളുടെ തുടർച്ചയായിരിക്കരുത്.
നീ എന്നെ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നോ എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഇനി എന്റെ എല്ലാ ദിവസങ്ങളും മറുപടി നൽകേണ്ടതില്ല.
നീ എന്നെ സ്നേഹിച്ചിരുന്നോ എന്ന ചോദ്യത്തിനും എന്റെ ഭാവി തടഞ്ഞുനിൽക്കേണ്ടതില്ല.
നമ്മൾ തമ്മിൽ ഉണ്ടായിരുന്നതെല്ലാം കള്ളമായിരുന്നുവെന്ന് ഞാൻ പറയുന്നില്ല. അതെല്ലാം സത്യമായിരുന്നുവെന്നും ഞാൻ അവകാശപ്പെടുന്നില്ല.
അന്ന് ഞാൻ അനുഭവിച്ചത് എന്റെ അനുഭവമായിരുന്നു. ഇന്ന് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നത് എന്റെ തിരിച്ചറിവാണ്.
അവ രണ്ടും ഒരുപോലെ നിലനിൽക്കട്ടെ.
നിന്നെ വെറുത്തുകൊണ്ട് നിന്നിൽനിന്ന് മോചിതയാകാൻ എനിക്ക് ഇനി ആഗ്രഹമില്ല.
നിന്നെ വീണ്ടും സ്വന്തമാക്കിക്കൊണ്ടും എനിക്ക് മോചിതയാകേണ്ടതില്ല.
നീ എവിടെയാണെങ്കിലും, നിന്റെ ജീവിതം നീ ജീവിക്കുക.
ഞാൻ എന്റേതും ജീവിക്കാൻ പഠിക്കട്ടെ.
ഒരിക്കൽ നിന്നെ ഓർക്കുമ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വേദന ഉയർന്നാൽ, ആ വേദനയെ ഞാൻ ശത്രുവായി കാണാതിരിക്കട്ടെ.
അത് എന്റെ ജീവിതത്തിൽ സംഭവിച്ച ഒരു കാര്യത്തിന്റെ ഓർമ്മ മാത്രമാണെന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ എനിക്ക് കഴിയട്ടെ.
നിന്നെ ക്ഷമിച്ചുവെന്ന് പറയാൻ ഞാൻ ഇപ്പോൾ തയ്യാറല്ല. ഒരുപക്ഷേ, ക്ഷമ എന്നത് ഒരു ദിവസം പ്രഖ്യാപിക്കേണ്ട തീരുമാനമല്ലായിരിക്കാം.
പക്ഷേ, എന്റെ ശേഷിക്കുന്ന ജീവിതം നിനക്കെതിരായ ഒരു നിശ്ശബ്ദ യുദ്ധമാക്കില്ലെന്ന് എനിക്ക് ഇന്ന് പറയാൻ കഴിയും.
നീ എന്റെ കഥയിലെ ഒരു അധ്യായമാണ്.
എന്റെ കഥ മുഴുവനുമല്ല.
— ഭദ്ര.”
അവൾ പേന താഴെവച്ചു.
കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞിരുന്നു.
എന്നാൽ ഇത്തവണ അവൾ ആ കണ്ണുനീർ തുടച്ചുകളയാൻ തിടുക്കം കാണിച്ചില്ല.
കുറച്ചുനേരം അത് ഒഴുകാൻ അനുവദിച്ചു.
പിന്നീട് കത്ത് മടക്കി ഡയറിയിൽ സൂക്ഷിച്ചു.
അത് അയക്കാൻ അവൾക്ക് ഉദ്ദേശ്യമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
ഇന്ദ്രജിത്ത് അത് വായിക്കേണ്ടതില്ലായിരുന്നു.
ഈ കത്ത് എഴുതേണ്ടിയിരുന്നത് അവനുവേണ്ടിയല്ല.
തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം പതുക്കെ തിരിച്ചുപിടിക്കുന്ന ഭദ്രയ്ക്കുവേണ്ടിയായിരുന്നു.
6. ശാന്തി എന്നത് എന്താണ്?
അടുത്ത ദിവസം ഭദ്ര വൃദ്ധനെ കാണാൻ പോയി.
അവൾക്ക് അയാളോട് പറയാൻ ഒരു കാര്യമുണ്ടായിരുന്നു.
“ഞാൻ ഇന്നലെ ഒരു കത്തെഴുതി.”
“ആർക്കാണ്?”
“ഇന്ദ്രജിത്തിന്.”
വൃദ്ധൻ അവളെ നോക്കി.
“അയച്ചോ?”
“ഇല്ല.”
“എന്തുകൊണ്ട്?”
“അയാൾ വായിക്കണമെന്നതിനേക്കാൾ, എനിക്ക് പറയേണ്ടിയിരുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ എഴുതിയത്.”
വൃദ്ധൻ തലയാട്ടി.
“അപ്പോൾ ആ കത്ത് അതിന്റെ ജോലി ചെയ്തു.”
ഭദ്ര പുഞ്ചിരിച്ചു.
പല മാസങ്ങൾക്കുശേഷം അവളുടെ മുഖത്ത് തെളിഞ്ഞ ആ പുഞ്ചിരിയിൽ പഴയ ആവേശമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ആരെയെങ്കിലും ബോധ്യപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമവുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
അത് നിശ്ശബ്ദമായ ഒരു ആശ്വാസമായിരുന്നു.
“എനിക്ക് ഇപ്പോൾ ശാന്തി ലഭിച്ചുവെന്ന് പറയാനാകുമോ?” അവൾ ചോദിച്ചു.
വൃദ്ധൻ നീർച്ചാലിലേക്ക് നോക്കി.
“ഇന്ന് നിനക്ക് ശാന്തി തോന്നുന്നുണ്ടോ?”
“ഉണ്ട്. പക്ഷേ, നാളെ വീണ്ടും വേദനിച്ചാലോ?”
“അപ്പോൾ നാളെ ആ വേദനയെ നേരിടാം.”
“അങ്ങനെയാണെങ്കിൽ ശാന്തി സ്ഥിരമായ ഒരു അവസ്ഥയല്ലേ?”
“കടൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരേപോലെയാണോ? തിരമാലകൾ ഉയരുന്നു. കാറ്റ് വരുന്നു. ചിലപ്പോൾ വെള്ളം ശാന്തമാകുന്നു. കടലിന്റെ ആഴം ഓരോ തിരമാലയോടും കൂടി ഇല്ലാതാകുന്നുണ്ടോ?”
ഭദ്ര മൗനമായി.
“നിന്റെ മനസ്സിലും വികാരങ്ങൾ ഉയരും. ദുഃഖം വരും. സന്തോഷം വരും. ഭയം വരും. സ്നേഹവും വരും. അവയൊന്നും വരാതിരിക്കുകയാണ് ശാന്തിയെന്ന് നീ കരുതിയാൽ, നിന്റെ ജീവിതകാലം മുഴുവൻ നീ നിന്റെ സ്വന്തം മനസ്സിനോട് യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടിവരും.”
വൃദ്ധൻ തുടർന്നു.
“വികാരങ്ങൾ വരുമ്പോൾ അവയെ തിരിച്ചറിയുക. അവയുടെ കാരണങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുക. അവയുടെ പേരിൽ നിന്നെയോ മറ്റൊരാളെയോ നശിപ്പിക്കാതിരിക്കുക. ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ തീരുമാനമെടുക്കുക. ചില കാര്യങ്ങൾ മാറ്റാൻ കഴിയില്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞാൽ അവയോടുള്ള പോരാട്ടം അവസാനിപ്പിക്കുക.”
“അപ്പോൾ ശാന്തി എന്നത് വേദനയുടെ അഭാവമല്ലേ?”
“വേദന വരുമ്പോൾ നീ നിന്നെത്തന്നെ നഷ്ടപ്പെടുത്താതിരിക്കുന്നതും ശാന്തിയുടെ ഭാഗമാണ്.”
ഭദ്രയുടെ ഉള്ളിൽ ആ വാക്കുകൾ പതിഞ്ഞു.
ഇത്രയും കാലം അവൾ അന്വേഷിച്ചിരുന്നത് ഒരു പ്രത്യേക അനുഭവമായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ലഭിച്ചാൽ പിന്നെ ഒരിക്കലും നഷ്ടപ്പെടാത്ത, എല്ലാ ചോദ്യങ്ങൾക്കും ഉത്തരം നൽകുന്ന, എല്ലാ മുറിവുകളും അടയ്ക്കുന്ന ഒരു അവസ്ഥ.
പക്ഷേ, ജീവിതം അങ്ങനെയൊരു വാഗ്ദാനവും നൽകിയിരുന്നില്ല.
അവൾക്ക് ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നത് മറ്റൊന്നായിരുന്നു.
സ്വന്തം മനസ്സിനെ മനസ്സിലാക്കുക.
തന്റെ തീരുമാനങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുക്കുക.
മറ്റുള്ളവരെ സ്നേഹിക്കുമ്പോഴും സ്വന്തം ആത്മാഭിമാനം സംരക്ഷിക്കുക.
വേദനിക്കുമ്പോൾ സ്വയം കുറ്റപ്പെടുത്താതിരിക്കുക.
തെറ്റുകൾ തിരിച്ചറിയുമ്പോൾ തിരുത്താൻ തയ്യാറാകുക.
അവൾ ഇതുവരെ കരുതിയിരുന്നതുപോലെ, ശാന്തി എവിടെയോ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന ഒരു രഹസ്യമായിരുന്നില്ല.
അത് ഓരോ ദിവസവും അഭ്യസിക്കേണ്ട ഒരു ജീവിതരീതിയായിരുന്നു.
7. യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറെടുക്കുമ്പോൾ
ശീതകാലം അവസാനിക്കുകയായിരുന്നു.
മലകളിലെ മഞ്ഞ് പൂർണമായി ഉരുകിയിരുന്നില്ലെങ്കിലും, താഴ്‌വരകളിൽ പുതിയ പച്ചപ്പ് തെളിഞ്ഞുതുടങ്ങി. മഠത്തിന്റെ മുറ്റത്ത് ചെറിയ പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു.
ഭദ്ര അവിടെ എത്തിയിട്ട് മാസങ്ങളായിരുന്നു.
അവൾ വന്നപ്പോൾ ഉണ്ടായിരുന്ന അതേ വ്യക്തിയല്ല ഇപ്പോൾ.
എന്നാൽ അവൾ പൂർണമായി മാറിയെന്നും പറയാനാകില്ല.
ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ ഇപ്പോഴും അവളോടൊപ്പമുണ്ടായിരുന്നു. ചില രാത്രികളിൽ പഴയ വേദനകൾ തിരികെയെത്തി. ചിലപ്പോൾ അയാളെ വീണ്ടും കാണണമെന്ന ആഗ്രഹവും ഉയർന്നു.
വ്യത്യാസം ഇത്രമാത്രം.
മുമ്പ് ആ വികാരങ്ങൾ അവളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ ദിശ നിർണയിച്ചിരുന്നു.
ഇപ്പോൾ അവയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞുകൊണ്ട് സ്വന്തം വഴി തിരഞ്ഞെടുക്കാൻ അവൾ പഠിച്ചുവരികയായിരുന്നു.
ഒരു പ്രഭാതത്തിൽ അവൾ വൃദ്ധനെ കാണാൻ പോയി.
“ഞാൻ ഇവിടെനിന്ന് പോകുകയാണ്,” അവൾ പറഞ്ഞു.
“എവിടേക്ക്?”
“എനിക്കറിയില്ല. ആദ്യം താഴ്‌വരയിലേക്ക്. പിന്നെ ഒരുപക്ഷേ നാട്ടിലേക്ക്.”
“അവിടെ നിനക്ക് ശാന്തി ലഭിക്കുമോ?”
ഭദ്ര ചിരിച്ചു.
“അത് അറിയില്ല.”
“അപ്പോൾ എന്തിനാണ് പോകുന്നത്?”
“ഇവിടെനിന്ന് പോകുമ്പോൾ ശാന്തി നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന് ഭയന്നുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇവിടെ തുടരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.”
വൃദ്ധന്റെ കണ്ണുകളിൽ ഒരു മൃദുവായ തിളക്കം തെളിഞ്ഞു.
“നീ പഠിച്ചുവെന്ന് തോന്നുന്നു.”
“ഞാൻ പഠിച്ചുവെന്ന് ഉറപ്പില്ല.”
“ഉറപ്പില്ലാത്തതുകൊണ്ട് യാത്ര അവസാനിക്കുന്നില്ല.”
ഭദ്ര കുറച്ചുനേരം മൗനത്തിലിരുന്നു.
പിന്നീട് അവൾ ചോദിച്ചു.
“അങ്ങയെ ഞാൻ എന്റെ ഗുരുവായി കരുതാമോ?”
വൃദ്ധൻ നീർച്ചാലിലേക്ക് നോക്കി.
“നിനക്ക് എന്റെ വാക്കുകളിൽനിന്ന് എന്തെങ്കിലും പ്രയോജനം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അവ ഓർത്തുകൊള്ളുക. പ്രയോജനമില്ലാത്തത് ഉപേക്ഷിക്കുക. എന്നെ നിന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ അധികാരിയായി മാറ്റരുത്.”
അവൾ അയാളെ ശ്രദ്ധിച്ചു കേട്ടു.
“നിന്റെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാ തീരുമാനങ്ങൾക്കും നീ എന്നോട് ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങുന്ന ദിവസം, നീ എന്നിൽനിന്ന് പഠിച്ചതിന്റെ അർത്ഥം നഷ്ടപ്പെടും.”
ഭദ്രയുടെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു.
അവൾ വൃദ്ധന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണില്ല.
അയാളുടെ അനുഗ്രഹം നിർബന്ധിച്ച് വാങ്ങാൻ ശ്രമിച്ചുമില്ല.
പകരം, അവൾ ശാന്തമായി തലകുനിച്ചു.
“നന്ദി.”
വൃദ്ധൻ മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
അവൾ തിരിഞ്ഞുനടന്നു.
കുറച്ചുദൂരം പോയശേഷം തിരിഞ്ഞുനോക്കിയപ്പോൾ വൃദ്ധൻ പഴയതുപോലെ പാറപ്പുറത്ത് ഇരിക്കുകയായിരുന്നു.
നീർച്ചാൽ ഒഴുകിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
മലകൾ നിശ്ശബ്ദമായിരുന്നു.
ഭദ്രയുടെ യാത്ര തുടരുകയായിരുന്നു.
8. അവളുടെ ഉള്ളിലെ ദേവി
മഠത്തിൽനിന്ന് താഴ്‌വരയിലേക്കുള്ള പാതയിലൂടെ നടക്കുമ്പോൾ ഭദ്രയ്ക്ക് ഒരു പഴയ ഓർമ്മ തെളിഞ്ഞു.
കുട്ടിക്കാലത്ത് അവൾ കേട്ടിരുന്ന ദേവിക്കഥകൾ.
അനീതിക്കെതിരെ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്ന ദേവി.
അധർമ്മത്തെ നേരിടുന്ന ശക്തി.
ഭയത്തിന്റെ ഇരുട്ടിൽനിന്ന് മനുഷ്യരെ പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്ന പ്രകാശം.
അവൾ ഒരിക്കൽ ഭദ്രാദേവിയെക്കുറിച്ച് കേട്ടിരുന്നു. ദേവിയുടെ ശക്തിയെക്കുറിച്ച്. അവളുടെ കോപത്തെക്കുറിച്ച്. അവളുടെ കരുണയെക്കുറിച്ച്.
അന്ന് ആ കഥകൾ അവൾക്ക് അത്ഭുതങ്ങളായിരുന്നു.
പിന്നീട് അവൾ അവയെ വിശ്വാസത്തിന്റെ ഭാഗമായി കണ്ടു.
ഇപ്പോൾ ആ കഥകൾക്ക് മറ്റൊരു അർത്ഥം തെളിഞ്ഞുവരികയായിരുന്നു.
ദേവിയുടെ ശക്തി ശത്രുവിനെ നശിപ്പിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നുണ്ടോ?
അല്ലെങ്കിൽ, സ്വന്തം ഉള്ളിലെ ഭയത്തെയും അജ്ഞാനത്തെയും നേരിടാനുള്ള ധൈര്യവും അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നുണ്ടോ?
ദേവിയുടെ കോപം നാശത്തിനുവേണ്ടി മാത്രമാണോ?
അല്ലെങ്കിൽ, അനീതിയെ അംഗീകരിക്കാതിരിക്കാനുള്ള ശക്തിയും അതിലുണ്ടോ?
ദേവിയുടെ കരുണ മറ്റുള്ളവരെ രക്ഷിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നുണ്ടോ?
അല്ലെങ്കിൽ, സ്വന്തം തെറ്റുകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സ്വയം വെറുക്കാതെ മുന്നോട്ടുപോകാനുള്ള കഴിവും അതിന്റെ ഭാഗമാണോ?
ഭദ്രയ്ക്ക് ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് അന്തിമമായ ഉത്തരങ്ങൾ ലഭിച്ചിരുന്നില്ല.
എന്നാൽ അവൾക്ക് അവയെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു.
ഇതുവരെ അവൾ തന്റെ ഉള്ളിലെ ശക്തിയെ മറ്റൊരാളിൽനിന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നു. ഒരാൾ വന്ന് അവളെ രക്ഷിക്കണം. ഒരാൾ അവളുടെ വേദന മനസ്സിലാക്കണം. ഒരാൾ അവൾക്ക് ശരിയായ വഴി കാണിച്ചുതരണം.
ഇപ്പോൾ അവൾ തിരിച്ചറിയുകയായിരുന്നു: സഹായം സ്വീകരിക്കുന്നത് തെറ്റല്ല. മറ്റുള്ളവരിൽനിന്ന് പഠിക്കുന്നതും തെറ്റല്ല. എന്നാൽ സ്വന്തം ജീവിതത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്വം പൂർണമായും മറ്റൊരാളുടെ കൈകളിൽ ഏൽപ്പിച്ചുകൊണ്ട് സ്വതന്ത്രയാകാൻ കഴിയില്ല.
അവളുടെ ഉള്ളിൽ ഒരു പുതിയ ചിന്ത രൂപപ്പെട്ടു.
“ദേവി എന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നതിനൊപ്പം, എന്നെത്തന്നെ രക്ഷിക്കാൻ വേണ്ട ധൈര്യവും ഞാൻ വളർത്തണം.”
അവൾ നടപ്പ് തുടർന്നു.
അകലെയുള്ള മലനിരകളിൽ സൂര്യപ്രകാശം പടർന്നുതുടങ്ങി.
ഭദ്രയ്ക്ക് മുന്നിലുള്ള വഴി വ്യക്തമായിരുന്നില്ല.
എന്നാൽ വഴിയറിയാത്തതുകൊണ്ട് അവൾ ഇനി ഭയപ്പെട്ടില്ല.
അവൾക്കറിയാമായിരുന്നു — ഓരോ ചുവടും അടുത്ത ചുവടിനെ കാണിച്ചുതരണമെന്നില്ല. ചിലപ്പോൾ നടക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോഴാണ് വഴി തെളിയുന്നത്.
അവൾ അന്വേഷിച്ച ശാന്തി ഇനി ഒരു സ്ഥലത്തിന്റെ പേരായിരുന്നില്ല.
ഒരു മനുഷ്യന്റെ സാന്നിധ്യവുമല്ല.
ഒരു രഹസ്യമന്ത്രമോ അത്ഭുതകരമായ അനുഭവമോ ആയിരുന്നില്ല.
അത് തന്റെ ജീവിതത്തെ സ്വയം അഭിമുഖീകരിക്കാനുള്ള സന്നദ്ധതയായിരുന്നു.
തന്റെ ഉള്ളിലെ ഇരുട്ടിനെ തിരിച്ചറിയാനുള്ള ധൈര്യമായിരുന്നു.
സ്നേഹത്തെ സ്വന്തമാക്കലിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ചറിയാനുള്ള വിവേകമായിരുന്നു.
സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ ഏകാന്തതയുമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കാതിരിക്കാനുള്ള തിരിച്ചറിവായിരുന്നു.
ആ യാത്രയുടെ അവസാനം എവിടെയാണെന്ന് ഭദ്രയ്ക്ക് അറിയില്ലായിരുന്നു.
പക്ഷേ, ആദ്യമായി അവൾക്ക് യാത്രയോട് വിശ്വാസം തോന്നി.
അവൾ മലവഴിയിലൂടെ മുന്നോട്ടുനടന്നു.
അവളുടെ പിന്നിൽ മഞ്ഞുമലകൾ പതുക്കെ മറഞ്ഞു.
മുന്നിൽ ഒരു പുതിയ ലോകം തുറക്കുകയായിരുന്നു.
ആ ലോകത്തിൽ ഭദ്ര ആരുടെയെങ്കിലും ഓർമ്മയായി മാത്രം ജീവിക്കേണ്ടതില്ലായിരുന്നു.
ആരുടെയെങ്കിലും വാഗ്ദാനത്തിന്റെ നിഴലായി നിലനിൽക്കേണ്ടതുമില്ലായിരുന്നു.
അവൾക്ക് സ്വന്തം പേരിൽ ജീവിക്കാമായിരുന്നു.
സ്വന്തം തെറ്റുകളോടും തിരിച്ചറിവുകളോടും കൂടി.
സ്വന്തം സ്നേഹത്തോടും കരുണയോടും കൂടി.
സ്വന്തം ശക്തിയോടും ബലഹീനതയോടും കൂടി.
ഭദ്ര ഇനി ശാന്തിയെ തേടിയുള്ള യാത്രക്കാരി മാത്രമായിരുന്നില്ല. ശാന്തിയിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ സ്വയം തിരിച്ചറിയാൻ തുടങ്ങിയ ഒരു സ്ത്രീയായിരുന്നു.
അവൾക്ക് അപ്പോഴും അറിയില്ലായിരുന്നു — തന്റെ ഈ തിരിച്ചറിവ് അവളെ എവിടേക്കാണ് നയിക്കാൻ പോകുന്നതെന്ന്.
കാരണം, ചില യാത്രകൾ അവസാനിക്കുന്നത് ലക്ഷ്യത്തിലെത്തുമ്പോഴല്ല.
നമ്മൾ ആരാണെന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള പഴയ ധാരണകൾ തകരുമ്പോഴാണ് അവയുടെ യഥാർത്ഥ തുടക്കം.